Martin Henze/ Shqipëria në kolaps ekonomik politik e institucional, 3 vërejtje për Komisionin e Venecias

Nga Martin Henze

Si i vlerësoni komentet e Komisionit të Venecias, Komisionit Evropian për Demokraci me ligj mbi dekretin e Presidentit të Republikës Ilir Meta të 10 qershorit 2019?

Sigurisht e rëndësishme që ta sqarojmë edhe një herë sesi u zhvillua procesi rreth zgjedhjeve lokale në qershor 2019 dhe kush bëri çfarë, kur, si dhe pse.

Do të ishte mbyllje  e syve ndaj  realitetit, nëse dikush do të mohonte që Shqipëria ka rënë në një krizë serioze, mbase fatale, se Shqipëria aktualisht nuk ka shtet kushtetues dhe nuk ka demokraci dhe vërtet po përballet me një humnerë ekonomike dhe juridike, se Shqipëria është bërë një narko shtet, për të cilin qeveria Rama  është përgjegjës politikisht. Populli shqiptar ka bërë një marrëveshje shumë të keqe me këtë qeveri.

Shteti demokratik kushtetues është shumë i njohur për ne në Bashkimin Evropian, dhe ne gjermanët në veçanti, të cilët kemi provuar një histori shumë të rastësishme gjatë njëqind viteve të fundit, kemi marrë përsipër një faj dhe përgjegjësi të madhe.

Sundimi i ligjit dhe demokracia ishin zhvilluar në Shqipëri, dhe gjithmonë ka pasur një tension të ndryshueshëm dhe plotësim midis tyre.

Shumë e rëndësishme për Shqipërinë ishte pranvera e vitit 1993, zhvillimi i madh drejt Evropës, u miratua ligji për të drejtat themelore  të njeriut, Konventa e KB për të Drejtat e Njeriut dhe dispozitat e Aktit Final të KSZE, të drejtat e pakicave, u transferuan në ligjin shqiptar, u krijua anëtarësimi në NATO. Këto arritje të mëdha të popullit shqiptar, ky  fillim i integrimit të Shqipërisë në shoqëritë civile të botës janë në diskutim në vitin 2019 dhe Shqipëria është ekonomikisht në prag të kolapsit, kapitali më i rëndësishëm i kombit dhe ekonomia është e humbur,  njerëzit emigrojnë ose ikin nga vendi,dhe nuk mund të përjashtohet  një falimentim i shtetit.

Të dy parimet, sundimi i ligjit dhe demokracia, u gjetën së bashku deri në vitin 2013 në shërbim të idesë së lirisë, e cila është divorcuar masivisht që nga zgjedhja e kryeministrit aktual Rama, sidomos pas zgjedhjeve manipuluese në 2017, e cila siç duket u realizua me përkrahjen e mafies, në Evropë flitet edhe për qeverinë mafioze Rama.

Sundimi i ligjit i përgjigjet pyetjeve në lidhje me përmbajtjen, qëllimin dhe procedurat e veprimtarisë shtetërore. Ai synon të kufizojë dhe të lidhë fuqinë e shtetit në interes të ruajtjes së lirisë individuale – veçanërisht përmes njohjes së të drejtave të njeriut, ligjshmërisë së administrimit dhe mbrojtjes së të drejtave individuale nga gjykatat e pavarura.

Po thua qw sistemi ligjor është një element kryesor i demokracisë?

Sundimi i ligjit është një koncept që thekson qeverisjen në bazë të ligjeve si thelbësore dhe i jep ligjit përparësi absolute mbi standardet e tjera ose arsyetimet për politikën. Ligji është politikisht neutral. ËShtë shtylla qendrore e sistemeve demokratike perëndimore, nuk ka demokraci pa shtetin e së drejtës, dhe kjo qasje konceptuale zbatohet edhe nën kushtetutën e shtetit shqiptar. Në shumë fusha, sistemi juridik evropian bazohet në parimin e besimit të ndërsjellë, d.m.th njohjen e akteve juridike pa një kontroll të thelluar ligjor të vetin. Një shtet demokratik kushtetues dhe një demokraci nuk ekzistojnë në Shqipëri për gati dy vjet, një sukses i madh i të ashtuquajturës reformë gjyqësore. Aktvendimi nuk ka arritur të organizojë një zgjidhje të përkohshme midis shkarkimit dhe zëvendësimit të gjykatave, dhe kjo dështim politik nuk mund të justifikohet.

Rezultati është “gjyqësimi” i shoqërisë shqiptare dhe politizimi dhe instrumentizimi i gjyqësorit nga qeveria Rama.

Sidoqoftë, sundimi demokratik i ligjit kërkon vlefshmërinë dhe respektimin e pakushtëzuar të ligjit dhe rendit. Nuk ka asnjë rregull të ligjit “sipas kush e udhëheq qeverinë”. Parimi themelor i sundimit demokratik të ligjit është barazia dhe ligjshmëria. Në shtetin kushtetues demokratik zbatohet parimi i ndarjes së pushteteve, dhe kjo kërkon përparësi të rreptë të ligjit parlamentar dhe detyrim po aq të rreptë të veprimeve të qeverisë Rama për kushtetutën, mbi dekretet e organit kushtetues Presidenti i RepublikWS. Në fund të fundit, vullneti politik i organeve kushtetuese, vetëdijësimi i tyre kushtetues dhe, për më tepër, vetëdija kushtetuese e shoqërisë janë vendimtare në përcaktimin nëse parimet e tilla themelore kushtetuese janë të qëndrueshme dhe të paprekura për një afat të gjatë.

Stabiliteti i shtetit shqiptar qëndron në natyrën e pakrahasueshme të gjykatës kushtetuese shqiptare.

Domosdoshmëria për të mbrojtur kushtetutën është detyra kryesore e Gjykatës Kushtetuese në Shqipëri, detyra qendrore e Gjykatës Supreme është fjala e fundit në të gjitha proceset civile, e cila është e rëndësishme për Shqipërinë.

Juridiksioni i Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë ka për qëllim të mbrojë legjitimitetin e shkelur demokratik të legjislacionit në Shqipëri. Në këtë rast kuron një mangësi të mëparshme në procesin legjislativ. Ky do të ishte rasti, për shembull, nëse shumica parlamentare nuk do t’i njihte të drejtat e opozitës, siç është rasti në Shqipëri.

A ka qenë rrezik për demokracisë data  30 qershor 2019?

Absolutisht, sistemi demokratik nuk është në rrezik, ai aktualisht nuk ekziston në Shqipëri, siç u shpjegua më lart.

Shqipëria tani është në një situatë në të cilën Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata e Lartë Civile janë shfuqizuar de fakto nga qeveria Rama rreth dy vjet më parë dhe janë deurezuar në një gjendje jofunksionale.

Në të njëjtën kohë, korrupsioni në administratën e qeverisë dhe trafikimi i heroinës dhe kokainës janë rritur masivisht, dhe Shqipëria është bërë qendra e trafikut të drogës në Evropë.

Siguria juridike dhe transparenca nuk janë më të garantuara, minimumi i një shteti kushtetues, siguria juridike nuk ekziston në Shqipëri. Kjo është arsyeja pse nuk ka pothuajse asnjë investim serioz nga jashtë, vetëm nacro investime.

Kryeministri flet për një ulje të papunësisë dhe është i lumtur. Jam irrituar, për çfarë është i lumtur zoti Rama? Kur nuk ka më njerëz në gjendje të punojnë, nuk ka më të papunë, për çfarë është ai i lumtur?

. Qeveria ka krijuar një katastrofë politike dhe ekonomike, taksapaguesit evropianë dhe shqiptarë po paguajnë dëmet, të këqija për shqiptarët, të këqij për evropianët.

Të gjitha ligjet e qeverisë Rama, të gjitha veprimet e qeverisë Rama janë ligjërisht të diskutueshme, pasi ato nuk mund të kontrollohen, kështu që ato janë plotësisht subjekt i rishikimit gjyqësor nga një gjykatë kushtetuese, nëse ata ndonjëherë punojnë përsëri.

 

Përveç kësaj, ka rreth 40,000 raste të pazgjidhura. Gjykatat Supreme sigurisht që do të duhet të pajisen me disa qindra gjyqtarë në mënyrë që t’i shqyrtojë këto raste menjëherë dhe në përputhje me rregullin e ligjit.

Si duhet të funksionojë, një enigmë. Kush mendon se mund të organizohet në 4 javë,  ka vizione dhe kush ka vizione, duhet të ju lutemi të shkoni te mjeku. Sfondi është e ashtuquajtura reformë gjyqësore, rezultati i së cilës është ndalja e gjyqësorit. U la një zgjidhje e ndërmjetme për të filluar ndërmjet shkëmbimit të gjyqtarëve dhe emërimeve të reja.

Si rezultat, gjyqësori, siç u përshkrua shkurtimisht më lart, nuk mund dhe nuk duhet të eliminohet sipas ligjit kushtetues. Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata Supreme janë të ashtuquajturat organe të përhershme të kushtetutës shqiptare. Sidoqoftë, Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata Supreme janë eleminuar nga qeveria për rreth 2 vjet. Zhdukja e gjyqësorit nga qeveria Rama dhe kështu shkatërrimi i demokracisë përfaqësonte një shkelje absolute të kushtetutës, një sulm ndaj rendit kushtetues të shtetit shqiptar nga qeveria Rama, i cili nga njëra anë do të kishte pasoja penale për personat përgjegjës, kjo herë pas here duhet të ekzaminohet më nga afër dhe gjithashtu çon në një emergjencë kushtetuese dhe legjislative të shtetit shqiptar.

Kjo është e gjitha?

Jo, për fat të keq situata në Shqipëri me qeverinë Rama është edhe më e keqe, nuk ka asnjë opozitë të zgjedhur në parlament, më shumë se gjysma e popullit shqiptar nuk përfaqësohet, aktualisht ekziston një shtet një-parti, siç ishte në komunizëm, dhe tani edhe shtylla e katërt, shtypi, është kërcënuar dhe sulmuar masivisht nga qeveria, që ndikon negativisht  për të ardhmen e Shqipërisë.

Kjo ka të bëjë me të njëjtin problem me çmontimin e shtetit të së drejtës, i cili gjithmonë ka qenë pak i lënë pas dore në të kaluarën, por tani është lënë pas dore masivisht nga Komisioni i Venecias në veçanti: Demokracia është në simbiozë të drejtpërdrejtë me shtetin e së drejtës,. me kushtetutën, e cila formon kornizën për konkurrencën midis mazhorancës dhe pakicës dhe i tregon politikës kornizën e mundësive të saj politike.

Kjo është arsyeja pse demokracia vlerëson në mënyrë të barabartë vullnetin politik të çdo shqiptari, ashtu si respekton çdo besim politik, çdo mendim politik, aq sa nuk është në kundërshtim me Kushtetutën, në letër. Në praktikë, këto të drejta duhet të mbrohen nga Gjykata Kushtetuese dhe opozita, me fjalë të tjera një parlament që funksionon, duke përfshirë, natyrisht, lirinë e shtypit. Rregulli i shumicës, pra karakteristik për një demokraci, ndryshon nga çdo rregull tjetër në atë që presupozon ekzistencën e një opozite – pakice – vetvetiu, por gjithashtu e njeh atë politikisht dhe e mbron atë duke respektuar kushtetutën dhe të drejtat dhe liritë themelore . Në këtë drejtim, demokracia çon gjithashtu në një refuzim të absolutizmit politik.

Në një demokraci, të drejtat e njeriut dhe civilët funksionojnë si mbrojtje e pakicave dhe në të njëjtën kohë sigurojnë të drejta të barabarta për ata që nuk kanë bindjet politike, fetare ose kombëtare të shumicës ose partisë qeverisëse.

Sipas kushtetutës demokratike shqiptare, legjislacioni miratohet nga parlamenti i zgjedhur nga populli. Në një demokraci, është pikërisht parimi i shumicës parlamentare i kombinuar me mbrojtjen e pakicave që siguron që rregullimi autokratik të parandalohet.

Dhe Komisioni i Venecias tani, me kërkesë të qeverisë njëpartiake, i kërkoi Komisionit të Venecias (Komisionit Kushtetues) të BE-së të kontrollojë nëse Presidenti Ilir Meta ishte i autorizuar të ndryshojë datën për zgjedhjet lokale në 30 qershor 2019 për të shtyrë?

Po, sipas mendimit të saj të 29 shtatorit 2019, Komisioni i Venecias mori një qëndrim për këtë çështje. Më lejoni të bëj disa vërejtje paraprake përpara se të komentoj shkurtimisht rezultatin e këtij rishikimi të BE-së.

Në sfondin e situatës së përshkruar, objektive, shkeljen e përhershme kushtetuese të qeverisë Rama, heqjen de fakto të gjykatave supreme,

Me fjalë të tjera, rregulli i ligjit, i cili për dy vjet ka qenë një fund i hapur dhe parlamenti ka qenë jofunksional dhe si  rezultat, dhe korrupsioni në degën ekzekutive të qeverisë është rritur vazhdimisht. Vetë Komisioni i Venecies diskuton procesin e shtyrjes së zgjedhjeve dhe arsyetimin qendror të Presidentit se ai kishte indikacione të besueshme për një kërcënim të sigurisë gjatë një demonstrate në 8 qershor 2019, pra dekretin për shtyrjen e zgjedhjeve dhe thirrjen për dialog. Sidoqoftë, Komisioni i Venecias arrin në përfundimin se ndoshta nuk ka pasur situata emergjente dhe nuk ka mundësi që Presidenti i Republikës të veprojë.

Një shtet si Shqipëria në këtë rast, ku gjykatat më të larta të garantuara me kushtetutë, të ashtuquajturat organe paramanente, të cilat nuk duhet të bëhen jofunksionale, bëhen me qëllim jofunksional nga qeveria, është de fakto de iure në gjendje të jashtëzakonshme. Për shkak të ekzistencës së një gjyqësori jofunksional, ekzekutiv dhe legjislaturë, Shqipëria është ndoshta në një gjendje legjislative supra-ligjore dhe emergjente kushtetuese.

Kjo gjendje e jashtëzakonshme ka çuar në thelb në demonstrata të përhershme dhe trazira në Shqipëri. Kjo është sigurisht se si do të kuptohet Dekreti i lartpërmendur  i 10 Qershorit 2019 i Presidentit të Republikës. Komisioni i Venecies, megjithatë, nuk kryen një kontroll incidental; trazirat e mundshme dhe sundimi jofunksional i ligjit dhe demokracia jofunksionale parlamentare, si dhe fuqia ekzekutive jofunksionale përmes korrupsionit janë një njësi. Për të mos marrë parasysh këtë kontekst në auditim që është një gabim i madh në opinionin aktual.

Por, si gjithmonë, ka edhe aspekte të tjera. Më në fund, më lejoni të bëj dy vërejtje: Së pari, Komisioni i Venecias vjen në konkluzionin përfundimtar se dekreti i Presidentit të Republikës në fund të fundit ka për qëllim dialogun për ndërtimin e paqes dhe për këtë arsye nuk ofron cilësi të mjaftueshme të deklaratës për një procedurë pushimi nga puna . Ky argument ka një rreptësi të caktuar në prezantimin e Komisionit të Venecias. Në fakt, pasi të tre fuqitë nuk funksionojnë, Presidenti, si organi i fundit, i paprekur i Kushtetutës, është mbrojtësi i Kushtetutës.

Nga ana tjetër, sidoqoftë, dhe kjo është shqetësuese, kuotat depozitohen në mendimin e ekspertit kushtetues të Wikipedia të Komisionit të Venecias. Kontributet e Wikipedia nuk janë vërtet të verifikueshme dhe nuk kanë vend në raportet kushtetuese të BE-së. Një proces që tregon cilësinë e këtij raporti. Një proces i mrekullueshëm. Pjesë e krizës shtetërore shqiptare janë mungesa e shtetit të së drejtës, sistemi demokratik jofunksional, manipulimi i pazgjidhur i zgjedhjeve të 2017-ës, proceseve të caktuara kriminale, “zgjedhjet” në vitin 2019, të cilat u anuluan sipas ligjit kushtetues, por megjithatë u krye , dhe një numër çështjesh të tjera.

Fatkeqësisht, mendimi i Komisionit të Venecias nuk ndihmon aspak në këtë çështje dhe në fund të fundit paraqet një proces të turpshëm për gjyqësorin evropian. Vetë shqiptarët tani duhet të gjejnë një zgjidhje për problemin. Një pjesë e rëndësishme e kësaj është sigurisht të arrihet një kompromis midis seksioneve konfliktuale të shoqërisë shqiptare në interes të kombit në tërësi. Thelbi i formatit të kompromisit kërkon që një nga format më të rëndësishme të kompromisit të ekzistojë, dhe pala tjetër duhet të njihet si një partner legjitim negociator.

Qeveria Rama duhet të njohë opozitën e zgjedhur demokratike, të zgjedhur nga gjysma e elektoratit, si një partner legjitim negociator dhe ta njohë atë si një mjet për interesa legjitime. Nga ana e saj, opozita duhet të njohë partinë në pushtet si një partner të ligjshëm negociator.

Zgjidhja sigurisht që do të ishte një paketë e përbërë nga një marrëveshje për një qeveri kalimtare, e cila më pas do të miratonte një ligj elektoral demokratik, do të zbatonte një zgjidhje të përkohshme për gjykatën kushtetuese që mungon dhe më pas, shumë shpejt, do të mbajë zgjedhje demokratike lokale dhe parlamentare nën vëzhgimin ndërkombëtar.

Lini Nje Koment